Тыныс Алу Физиологиясы Презентация

Тыныс Алу Физиологиясы Презентация.rar
Закачек 2327
Средняя скорость 8546 Kb/s

Тыныс Алу Физиологиясы Презентация

Презентация была опубликована 7 месяцев назад пользователемЭльвира Жугинис

Похожие презентации

Презентация на тему: » ТЫНЫС АЛУ АҒЗАСЫНЫҢ АНАТОМИЯЛЫҚ, ФИЗИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ.» — Транскрипт:

1 ТЫНЫС АЛУ АҒЗАСЫНЫҢ АНАТОМИЯЛЫҚ, ФИЗИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

2 Тыныс алу жүйесінің физиологиясы Мақсаты: негізгі тыныс алу кезеңдері, тыныс алу рефлексінің механизмі туралы, тыныс алу жүйесінің ритейлу принципін түсіндіру, құрастырылу білімін беру және гемоглобин диссоциациясы қисығына талдау жасау. Негізгі сұрақтар: Тыныс алу, оның кезеңдері. Тыныс алу түрлері және тыныс алу бұлшықеттерінің қызметтері. Тыныс алу циклі. Сыртқы тыныс алуды зерттеу әдістері. Газдардың қан арқылы тасымал дануы. Тыныс алудың ритейлуі. 1. Тыныс алу, оның кезеңдері. Тыныс алу дегеніміз қоршаған орта мен ағзаның жасуша арасындағы газ алмасуы. Сүтқоректілердің тыныс алу арнайы мүшелер арқылы жүргізіледі.

3 Тыныс алу мүшелері та ноумен жұтқыншақтан, кеңірдектен, бронх тармандарынан және негізгі тыныс алу мүшесі — өкпеден құралған. Ол көптеген альвеолалардан тұрады. Өкпе куеде қуысында орналасқан. Кеуде қуысы омыртқа жотасының қабырғалардан, төссүйегі мен диафрагма дан құралған.. Өкпе көкірек қабырғасымен тікалей жанаспайды. Олардың арасында плевраның беткейлік (париеталдық) және астарлық (висцералдық) жапырақшаларымен көмкерілген плевра-аралық қуыс болады. Бұл қуыстың пайда болу себептері: 1 — туғаннан соң куеденің дамуы өкпеге қарағанда жылдамырақ болады. 2 — қабырғаның басы омыртқаның жігімен және омыртқаның қанаты қабырғаның бұдырмағымен әуелгі дом алудан кейін бекітіледі. Тыныс алу 5 негізгі кезеңнен тұрады: 1. Сыртқы тыныс алу — өкпе көпіршіктері мен атмосфералық ауа арасындағы газ алмасуы немесе өкпенің желдетілуі.

4 2. Кіші қан айналым шеңбері капиллярларындағы газ алмасуы. 3. Үлкен қан айналым шеңбері капиллярларының қан мен ұлпа арасындағы газ алмасуы. 4. Газдардың қан арқылы тасымал дануы – оттегінің өкпеден ұлпаларға және көмірқышқыл газының ұлпадан өкпеге тасымал дануы. 5. Ішкі тыныс алу – жасуша митохондриясындағы заттардың биологиялық тотығуы немесе ұлпалық тыныс алу. Алғашқы төртеуін физиология, ал бесіншісін биохимия зерттейді 2. Тыныс алу түрлері және тыныс алу бұлшықеттерінің қызметтері. Тыныс алу дом алу – инспирация мен дом шығару – экспирацияпроцестерінен құралған. Осы екеуінің кезектесіп отырылуының арқасында өкпенің желдетілуі іске асырылады. Дем алу кезінде өкпе көпіршіктеріне оттегі келіп түссе, ал дом шығарғанда сыртқы ортаға көмірқышқыл газы на бай, оттегіге кедей ауа бөлінеді. Дем алу және дом шығаруда ауаның жылжуы көкірек жасушасының кеңеюі мен сығылуының кезектесуімен байланысты.

5 Көкрек жасушасының кеңеюін тудыратын 2 жолы бар: а) қабырғалардың көтерілуін тыныс алу бұлшықеттерінің жиырылуы және б) диафрагменныйң (көкет) жиырылуы мен босаңсуы. Тыныс алудың түрлері: а) қабырғалық (косталдық) немесе көкіректік тыныс алу әйелдерде; б) іштік (абдоминалдық) немесе көкеттік тыныс алу ерлерде; в) қабырғалық-іштік немесе аралас тыныс алу пересек мал да болады. Төмендегі факторларға байланысты тыныс алу түрлері өзгереді: жасқа, киімге, мамандыққа, жүктілікке.

7 3. Тыныс алу циклі — дом алу, дом шығару және тыныс кідірісінен тұрады. Дем алу дом шығарудан қысқа болады. Тыныс кідірісі – тыныс алу циклінің тұрақсыз бөлігі. Тыныс алу қозғалысы белгілі бір ырғақпен және жиілікпен өтеді. Оны 1 минуттағы куеде жасушаларының қозғалу санымен анықтайды. Тыныс алу жиілігі – егеуқұйрықтарда минуты на дейін, адамарда минуты на болады. Әсер ететін факторлар: эмоциналдық кернеу, жас ерекшелік, қимыл әрекеттері, температураға, физиологиялық және патологиялық күйіне байланысты өзгеріп отрады. Тыныс алудың жиілеуі – тахипноэ, ал сиреуі – брадипноэ, тоқтауы – апноя деп аталлоды. 4. Сыртқы тыныс алуды зерттеу әдістері. Өкпе – қуыс ағза. Ол белгілі мөлшерде ғана ауа сыйғыза аллоды. Максимальді дом алудан кейінгі барынша толық дом шығаруды өкпенін тіршіліктік сыйымдылығы (ӨТС) дейді.

8 Бұл көлем үш бөліктен құралған: 1- тыныс алу бөлігі (тыныстық ауа)- малдың қалыпты жағдайдағы дом алу мен дом шығаруындағы ауаның мөлшері, адама 0,5 л, жылқыда 5-6 л., қойда –0,3-0,5 л; 2- қосымша бөлік – қалыпты дом алған соң, дом шығармай қосымша тағы да дом алғандағы ауаның көлемі, адама – 1,5 л; жылқыда –12 л, қойда –0,5-1 л. 3 -резервті бөлік (қордағы ауа)– қалыпты дом шығарған соң, дом алмай, қосымша дом шығарудағы ауа көлемі. Сонымен, аталған тыныстық, қосымша және қордағы ауалардың қосыңдысын өкпенің тіршіліктік сыйымдылығы (ӨТС) деп атайды. Адамда ол 3,5-4 л, ал жылқыда л шамасында. ӨТС малдың жасына, өнімделігіне, тұқым ерекшеліктеріне және басқа факторларға байланысты өзгереді. Ол арнаулы құрал – спирометр көмегімен анықталлоды.

9 Балалардағы тыныс алу жиілігі Балалардағы тыныс алу жиілігінің жылдамдығы, сендай-ақ басқа да физиологиялық процестер олардың жасына тікалей байланысты. Жаңа туылған нәрестелер үшін өмірдің алғашқы сағаттарында қалыпты тыныс алу жылдамдығы минуты на шамамен тыныс аллоды. Орташа жиілік — минуты на 4-5 тенге. 1 жастағы баллада тыныс алу жиілігі минуты на 3-4 рет дом аллоды, екі-үш жасқа дейін тыныс, жасөспірім үшін Бұл көрсеткіштер қалыпты деп саналлоды. Бала толықтай диафрагменный тыныс латыни әбден қалыпты; оның тыныс алу жиі тұрақсыз және таяз болуы мүмкін. Айтпақшы, шала туған сәбилерде тыныс алу мезгіл сайын артур және азаюы мүмкін, сонда секунд ішінде тыныс алу тынысы мүмкін.

11 Балалардың қалыпты тынысы Сондықтан балалардағы тыныс алу жиілігі туралы ақпаратпен таныстық. Жастар үшін норма әр түрлі. Бұл өте оңай түсіндіріледі: кішкентай бала, өкпенің аз көлемі; оның өсіп кале жатқан денесін оттегінің дұрыс мөлшерімен қамтамасыз ету үшін, карапузик тыныс алу қозғалыстарын (доммен жұту және дом шығару) арттырады. Қалыпты тыныс алу — бұл бірінші кезекте карапо терең тыныс алу. Содан кейін ол баяу домалып жатыр. Баланың өкпені қаншалықты жақсы желдететінін түсіну үшін балалардағы тыныс алу жиілігі өлшенеді. Жастар үшін норма ұзақ уақыттан бері есептелген және бұл құндылықтар әдетте стандарты болып саналлоды. Егер нәрестенің тынысы норма дан өсім бағыты бойынша ауытқып кетсе, онда бұл тыныс тыныс алуды білдіреді. Бұл патогендер үшін «жасыл жарық» пшады.

Презентация была опубликована 2 года назад пользователемИндира Нурпеис

Похожие презентации

Презентация на тему: » Мақсаты: Тыныс алу жүйесі мүшелерінің орналасу аймағын және құрылысының ерекшелігін: мұрын қуысын, көмейді, кеңірдекті, бронхтарды, бронх ағашын, өкпені,» — Транскрипт:

2 Мақсаты: Тыныс алу жүйесі мүшелерінің орналасу аймағын және құрылысының ерекшелігін: мұрын қуысын, көмейді, кеңірдекті, бронхтарды, бронх ағашын, өкпені, өкпе қапшығын, көкірек аралықты оқыту.

3 Өзектілігі: Тыныс алу жүйесінің құрылысын мен орналасуын оқып- білу маңызды бөлімдердің қатарына жатады. Себебі тыныс алу жүйесі арқылы адам организмінде газ алмасу процесі жүреді. Сонымен қатар тыныс алу жүйесімен танысу клиникалық пәндерге келгенде өзіндік септігін тигізеді. Сонымен қатар осы жүйеге байланысты медициналық манипуляцияларды орындауға өзіндік көмегін тигізеді.

4 Тыныс алудың маңызы. Тыныс алу жүйесі өте маңызды-газ алмасу қызметін атқарады, ал газ алмасусыз тіршілік ету мүмкін емес. Организм мен сыртқы орта арасындағы оттек түсіп, көмірқышқыл газының шығарылуымен байланысты жүретін газ алмасу процесі тыныс алу деп аталады. Оттек органикалық заттарды тотықтыруға және ыдыратуға керек, осы кезде энергия бөлініп, көмірқышқыл газы мен су түзіледі. Бұл энергия организмнің тіршілік әрекетінің барлық процестеріне жұмсалады. Оттектің ұлпаға түсіп, көмірқышқыл газының шығарылуы қан арқылы қамтамасыз етіледі. Қан мен атмосфералық ауа арасындағы газ алмасу тыныс алу мүшелерінде жүреді.

5 Балалардың тыныс алу мүшелері салыстырмалы кішкентай және анатомо-гистологиялық дамуы жағынан аяқталмағандығымен сипатталады. Ерте жастағы баланың мұрыны кішкентай, мұрын жолдары тар,төменгі мұрын жолы мүлдем болмайды. Мұрынның шырышты қабықшасы нәзік, қантамырларға өте бай болып келеді. Қосалқы қойнаулар өте нашар дамыған немесе мүлдем болмайды.Жақтардың өсуімен,тістің шығуымен бірге мұрын жолдарының кеңеюі, қосалқы қойнаулардың көлемінің ұлғаюы өтеді. 4 жасқа қарай төменгі мұрын жолы пайда болады.

6 Тыныс алу жоғарғы (мұрын қуысы, жұтқыншақ, көмекей) және төменгі тыныс алу жолы (кеңірдек, бронхтар) болып екіге бөлінеді. Тыныс алу мүшелері иіс сезу, дыбыс және сөз құрау қызметтерімен тығыз байланысты. Мысалы: мұрын қуысының кілегейлі қабығында иіс қабылдайтын иіс сезу жүйкесінің ұшы бар. Көмейде дыбыс пайда болады.

7 Тыныс алу жүйесі Тыныс алу жолы. Мұрын қуысы Көмекей Кеңірдек Бронхтар Тыныс алу мүше немесе газ алмасатын мүше. ӨКПЕ

8 Танау арқылы ауа сүйек-шеміршек қалқасы арқылы екі бөлікке бөлінетін мұрын қуысына (cavitas nasi) түседі. Мұрынның түбі,қыры, ұшы және желбезегі бар. Әрбір бөлікте-қалқада мұрын қуысының ішкі бетін ұлғайтатын үш мұрын қалқаны орналасады. Ол тербелмелі эпителийлі сілемейлі қабықпен жабылған және көп қан тамырлары бар. Тамырлармен аққан қан дем алған ауаны дене температурасына дейін жылытады. Сілемейлі қабық бөлетін сілемей ауаны ылғалдайды және шаң-тозаң мен микроорганизмдерді тұтып қалады. Сілемейде тұтылған микробтарды лейкоциттер фагоцитоздайды, содан кейін эпителий кірпікшелері арқылы шаңмен бірге сыртқа шығарылады. Мұрын қуысының сілемейлі қабығында иісті қабылдайтын иіс сезу жүйкелерінің ұшы болады. Мұрын қуысынан жылытылған, ылғалданған және тазартылған ауа жұтқыншақ арқылы көмейге түседі. Жұтылған ас тыныс жолдарына түспеуі үшін көмейге кіреберіс жер шеміршекті көмей қақпашығымен (надгортанник) жабылады.

9 Мұрын айналасындағы қуыстарға маңдай, жоғарғы жақ(гаймор), торша және сына сүйектердегі қуыстар кіреді. ИТ жалғауы қабынғанда жалғанады. фронтит; гайморит; этмоидит, спеноидит. Бәрінің жолы мұрын қуысына ашылады.

12 Ауаны жұтқыншақтан кеңірдекке өткізеді. Ауыз қуысындағы мүшелермен бірге көмей дыбыс түзу және айқын сөйлеу қызметін де атқарады. Көмей- іші қуыс түтік, ол мойынның алдыңғы бөлігінде IV-VI мойын омыртқалары дейгейінде орналасқан.қалқанша мембранасының көмегімен тіл асты сүйекке ілініп тұрапды.

13 Көмекейде 6 шеміршек бар. Олардың 3 жұп-ожау, мүйіз, сына шеміршектері, 3 тақ-сақинаша, қалқанша, көмекей үстіндегі шеміршектер. Көмей қабырғасы сіңір, буын және бұлшық еттермен қосылған бірнеше шеміршектен тұрады. Тағамды жұтқанда көмекейге кіреберіс шеміршекті көмей қақпашығымен жабылады. Ең ірі шеміршек- мойынның алдыңғы бетіне шығып тұратын қалқанша шеміршегі.

14 Көмейдің дыбыс сіңірлері мен көмей қақпашағынан басқа ішкі беті тербелмелі эпителийлі сілемейлі қабықпен қапталған. Көмей шеміршектері арасында екі дыбыс сіңірлерін түзетін сілемейлі қабаттар болады. Олардың арасындағы кеңістік дыбыс саңылауы деп аталады. Дауыс дыбысы тыныс шығарған кезде дыбыс сіңірлерінің тербелісі нәтижесінде пайда болады. Дауыс түрі мен оның тембрі дыбыс сіңірлерінің ұзындығына байланысты. Көмейге ас бөлшектері немесе басқа заттар түскенде, сондай-ақ қабыну процестерінде адам жөтеледі де күшті дем шығарылады. Бұл көмейдің тазартылуына әсер етіп, тыныстың төменгі бөлімдеріне зиянды заттардың енуіне кедергі келтіреді. Көмейдің төменгі бөлімі VI-VII мойын омыртқалары тұсында кеңірдекке өтеді.

16 Кеңірдек (trachea)- өңештің алдында орналасқан түтік, ұзындығы 9-15 см, диаметрі 15 мм, ені-1,5-2 см V-VII мойын омыртқаларының тұсында басталады. Ал V кеуде омыртқасы деңгейінде кеңірдек негізгі екі бронхыға бөлінеді. Кеңірдектің бөлінген жерін, оның «бифуркациясы» деп атайды. Кеңірдек аралары буындармен біріккен жарты сақинаша шеміршектен құралған. Кеңірдектің артқы жұмсақ қабырғасы өңешке жанасады да, астың өңешпен еркін жылжуына мүмкіндік береді.

17 Кеңірдектің мойын бөлігінің алдында қалқанша безінің мойыны, төс сүйегінің сабы мен төс-тіл асты, төс қалқанша бұлшық еттері, шандырлар қан тамырлар орналасқан.Артында өңеш, бүйірінен тамырлар мен жүйке талшықтары өтеді.

18 Бронхылар (bronchus) бас бронхтар кеңірдекке ұқсас жарты сақинаша шеміршектерден тұрады.Оң бронх сол бронхтан кең және қысқарақ. оң және сол жақ өкпеге кіреді, содан кейін өкпеде тармақталып, бронхы ағашын түзеді. Ең ұшындағы жіңішке бұтақшалары бронхиола деп аталады да, альвеолармен аяқталады. Кеңірдек пен бронхиола да сілемей бөлетін тербелмелі эпителиймен жабылған. Кірпікшелер сілемей мен микроорганизмдерді жұтқыншаққа бағыттайды да, сонда жұтылады.Альвеола іші сұйықтыққа толы, оны СУРФАКТАНТ деп атаймыз.

19 Өкпе (pulmo)- Өкпе (pulmo)-кеуде қуысында, жүректің екі жағында орналасқан шымыр, кеуекті жұп мүшелер. Өкпенің пішіні кесілген конусқа ұқсайды. Конустың ұшы жоғарыға, табаны төменге қараған. Ұшы бұғана сүйегінен 2-3см жоғарыда тұрады. Өкпенің сыртқы дөңес бетін қабырғалар қоршайды, ал ішкі, ойыс, жүрек жақ бетінде өкпе қақпасы орналасқан. Өкпе ұшы жоғарыдан төменге қарай кеңейген. Өкпенің 3 беті: қабырғалық,көкет және бір-біріне қараған медиаль беттері. Ол-бас бронхтар, өкпе артериясы, 2 өкпе венасы және лимфа тамырлары өтетін «өкпе қақапасы». Әр өкпе сайлар арқылы бөліктерге бөлінген. Оң өкпеде 3 сол өкпеде 2 бөлік бар. Бөліктер сегменттерге бөлінген. Оң өкпеде 11, сол өкпеде 10 сегмент бар.

20 Бронхиолалардан басталған респираторлық (тыныстық) жолдың жиынтығы – жүзім шоғырына ұқсайды. Оны ацинус деп атайды. Ацинус өкпенің капилляр мен ауа толған альвеоласының газ алмасатын құрылыс бірлігі. Ересек адамның әрбір өкпесінде дай ацинустар, млн альвеолалар болады.

21 Өкпеге қақпа арқылы өкпе артериясы кіреді. Өкпе артериясы бронхтар мен бронхиола артериясына тармақталады, ең соңында альвеоланы қоршаған капиллярдың торы пайда болады. Осы жерде газ алмасуы өтеді, нәтижесінде қан оттегіге кенеліп өкпе венасы болып жүрекке бағытталады.

22 Өкпенің қапшығы (pleura) – оң және сол өкпені бөлек oрап тұрады. Өкпеқаптың сыртқы жапырақшасы кеуде қуысының ішін астарлайды, ал ішкі жапырақшасы бүкіл өкпені қаптайды. Жапырақшалар арсында аз мөлшерде өкпеқап қуысы бар, оның ішінде тыныс алу кезінде екі жапырақтың үйкелісінен азайтатын азғана сұйықтық бар. Ішкі плевраның үш беті бар: көкетке, қабырғаға және аралыққа қараған беттері. Олар бір-біріне өткенде кеңістік-қапшықтар пайда болады. Қапшықтардың тыныс алуда зор маңызы бар. Олар өкпенің еркін қозғалуына мүмкіндік туғызып, оны орап тұрады.

23 Тыныс қозғалыстары. Өкпеде бұлшық ет ұлпалары жоқ, сондықтан олар өздігінен жиырыла алмайды. Тыныс алу қозғалыстары, негізінен, қабырғааралық бұлшық ет пен көкеттің жиырылуы арқылы қамтамасыз етіледі. Көкет дегеніміз-кеуде қуысын құрсақ қуысынан бөлетін күмбез тәрізді бұлшық ет. Тыныс алғанда қабырғааралық бұлшық еттер жиырылып, қабырғаларды көтереді, көкет жайпақ болып, құрсақ қуысындағы мүшелерге қысым түсіреді. Нәтижесінде кеуде қуысының көлемі артып, өкпеқап қуысындағы қысым төмендейді. Осы кезде өкпе кеңейіп, қысым азаяды да, атмосфералық ауа өкпеге барады. Тыныс алу іске асырылады. Тыныс алуға бронхылар, кеңірдектің шеміршекаралық бұлшық еттері, омыртқа жотасының бұлшық еттері, иық белдерінің бұлшық еттері, т.б. қатысады. Тыныс шығарғанда тыныс алу бұлшық еттері босаңсиды, қабырғалар басылады, көкет көтеріліп, дөңес болып, кеуде қуысының көлемі кішірейеді. Сонымен қатар өкпе көлемі де кішірейіп, ондағы қысым жоғарылап, атмосфералық қысымнан сәл артып, ауа өкпеден шығарылады. Осылай тыныс шығарылады.

24 Кеуде қуысының оң және сол жақ өкпе қапшықтарының арасында орналасқан мүшелердің жиынтығн көкірек аралық деп атайды. Көкірек аралық – сыртқы жағынан өкпе қапшығының медиалды бетімен, алдынан төс сүйегінің артқы бетімен, ал артында кеуде омыртқаларымен, төменінде көкетпен шектелген. Өкпе тамырлары мен кеңірдек көкірек аралығын шартты алдыңғы және артқы көкірек аралық деп аталатын екі бөлікке бөледі. Алдыңғы бөлігі ішкі кеуде артериясы мен веналары, кеуделік лимфа түйіндері, жүрек, ал жоғарысында айырша без және ірі қан тамырлар орналасқан. Артқы көкірек аралығын өңеш, кеуделік қолқа, кезеген жүйке, кеуделік лимфа өзегі өтеді.

Презентация была опубликована 2 года назад пользователемДенис Скопин

Похожие презентации

Презентация на тему: » Тыныс алудың маңызы. Тыныс алу мүшелерінің құрылысы мен қызметі.» — Транскрипт:

2 Тыныс алудың маңызы. Тыныс алу мүшелерінің құрылысы мен қызметі.

3 Сабақтың түрі: Білімді меңгерту, шығармашылық сабағы Сабақтың мақсаты: Білімділік: Тыныс алу жүйесінің маңызы, тыныс алу мүшелерінің құрылысы мен қызметі туралы жаңа білім, түсінік беріп, ұғымдар қалыптастыру Дамытушылық: Оқушылардың ойлау, есте сақтау, біліктіліктерін жетілдіру, пәнге деген қызығушылықтарын арттыру, іздену, шығармашылық қабілеттерін дамыту Тәрбиелік: Жауапкершілікке, адамгершілікке, салауаттылыққа тәрбиелеу

4 I Ұйымдастыру II Ү й тапсырмасын сұрау III Ж аңа сабақ IV Б екіту V Бағалау VI Үйге тапсырма беру §39 оқу;

5 1. Қанның түссіз жасушасы. 2.Жүректің тынығу уақыты 4. Жүрек неше қуысты, қабырғасы неше қабаттан тұрады? 3. Тыныштық жағдайында жүректің 1 минутта жиырылуы. 5.Адреналин гормоны жүректің жиырылуын. 6.Лимфа жүйесінде болмайтын қан тамыры. 7.Қан кандай ұлпа? 8. Жүректің сол жақ қарыншасынан басталып дене жасушаларына жүректің оң жақ жүрекшесімен аяқталып, қанды бүкіл денеге таратып, қайтадан жүрекке әкелетін қанайналым шеңбері 9. Қай қантамыр оттекпен қаныққан? Себебі біз не арқылы тыныс аламыз? 10.. Қан ауруын зерттейтін ғылым

6 1.Ешбір техникамен алмастыруға болмайтын моторлы қызмет атқаратын мүше? 2.Көптеген ұлпалардың жиынтығынан не құралады? Мысалы бұлшықет және дәнекер ұлпасынан тұратын қанайналым Жүрек кемістігі (порок) жүрек қақпақшаларының зақымдануынан болатын жұрек-қантамырларның ….? 4. Дәнекер ұлпасының сұйық түріне немесе ағзаның ішкі ортасына не жатады? 5.Жүректің сол жақ қарыншасынан басталып дене жасушаларына жүректің оң жақ жүрекшесімен аяқталып, қанды бүкіл денеге таратып, қайтадан жүрекке әкелетін қанайналым шеңбері

7 1. Жүректің оң жақ қарыншасынан басталып өкпеге жүректің сол жақ жүрекшесімен аяқталатын қанайналым шеңбері 2. Лейкоциттердің тез көбейіп, қан ағынын толтырып жіберуден пайда болатын, тек қана рентген сәулесі, радиоактивті элементтердің көмегімен емдейтін жүрек-қантамырларының ауруы 3. Қай қантамыр оттекпен қаныққан? Себебі біз не арқылы тыныс аламыз? 4.Мүшелер мен ұлпалардан көмірқышқыл газына, зат алмасу өнімдеріне, гормондарға және т. б. қаныққан қанды жүрекке тасымалдайтын қантамыр? 5. Қандай да болмасын аурудың алдын алу үшін әр адам нені сақтап, ұстану қажет?

9 Мұрын қуысы кеңсір ік Сол жақ өкпе көмей Оң жақ өкпе кеңірдек жұтқын шақ

10 Мұрын қуысының құрылысы-ауа танау тесіктері арқылы кеңсірікке барады. Кеңсіріктің қабырғаларын эпилелий ұлпасынан түзілген кірпікшелері мен түктері бар кілегейлі қабықша қаптайды.

11 Көмекей ( көмей ) – мойынның алдыңғы жағында орналасқан іші қуыс шеміршекті мүше. Оның ішкі бетін кілегейлі қабықша астарлап жатады. Қабырғасы 3 сыңар, 3 жұп шеміршектерден түзілген. Шеміршектер бір — бірімен жартылай қозғалмалы байланысқан. Шеміршектердің арасында – 2 дыбыс сіңірлері болады, олар да шеміршекке бекінеді. Дыбыс сіңірлерінің арасындағы кеңістікті дыбыс саңылауы дейді. Ер адамда көмекейінің орташа ұзындығы 44 мм. Әйелдердің көмекейі кішілеу, дыбыс сіңірлері қысқа болғандықтан, дауысы жіңішке болады, оның орташа ұзындығы 36 мм. Көмекей- мойынның алдыңғы жағында орналасқан іші қуыс шеміршекті мүше. Оның ішкі қабаты кілегейлі қабықша астарлап жатады.

12 Кеңірдек – көмекейдің жалғасы, іші қуыс түтік пішінді шеміршекті мүше. Ол өңештің алдыңғы жағында орналасады, ұзындығы шамамен 9–12 см, диаметрі 15–18 мм. Кеңірдек 5-інші арқа омыртқасының тұсынан оң және сол жақ өкпеге баратын 2 бронхыға тармақталады.

13 Бронхы ( грекше «bronchus» – тыныс алқымы ) кеңірдектің жалғасы. Ішкі беті кілегейлі қабықшамен қапталған. Бронхылар өкпеде өте көп тармақтарға бөлінген. Ең жіңішке тармақтары бронхиолдар ( грекше «bronch і ol і » – кішірею ) деп аталады. Бронхиолдардың ұштары шоғырланып, іші ауаға толы өкпе көпіршіктерімен ( альвеолалармен ) аяқталады. Альвеоланың ( латынша «alveolus» – ұяшық, көпіршік, қуыс ) диаметрі 0,2– 0,3 мм, қабырғалары бір қабат эпителий жасушаларынан тұрады. Өкпе көпіршіктерінің сыртын тұтас капилляр қантамырлары торлап жатады.

15 Тыныс алу мүшелері Атқаратын қызметі Ерекшеліктері, құрылысы Мұрын,кеңсірік Көмей Кеңірдек Ауа тамыр Өкпе 1- топ Мүшелер құрылысына кесте толтыру. Тыныс алу мүшелерінің құрылысының атқаратын қызметіне сәйкес келуі

16 А. кілегейлі қабықша Ә. Өкпе көпіршіктері Б. Өкпе В. Бөбешік Г. Көмей Д. Кеңірдек Е. Плевра Ж. Мұрын қуысы 1. Көмейге тамақты жібермейді 2. Кірген ауаны жылытады, ылғанды — рады, заласыздандырады. 3. Мұрын қуысының ішкі қабатының бетін қаптайды. 4. Өкпенің сыртын қаптайды. 5. Ішінде дыбыс сіңірлері бар. 6. Өкпедегі газға қанға өткізеді. 7. Көмейден кейін орналасады. 8. Альвеолдар орналасқан мүше

17 Адам бір рет тыныс алғанда қанша ауа жұтады? Кеңірдек шеңберінің саны қаншы? Дыбыс қай жерден шығады? Газ алмасу деген не? Тыныс алуға қандай бұлшықеттер қатысады? Тыныс алу орталығы қай жерде орналасқан? Оттегі қайда сіңіріледі?

18 1. § 39. Тыныс алу мүшелерінің құрылысы


Статьи по теме